Golubačka tvrđava: Stražar sa Dunava

Golubačka tvrđava podignuta je na samom ulazu u Đerdapsku klisuru, na mestu gde Dunav iz širokog toka ulazi u tesnac Karpatskih planina. Ovaj položaj imao je izuzetan vojno-strategijski značaj, jer je omogućavao kontrolu i kopnenih i vodenih puteva koji su povezivali istok i zapad. Strme i teško pristupačne Ridanske litice, zajedno sa samom rekom, činile su prirodnu zaštitu.

Prvi pisani pomen Golupca datira iz 1335. godine, kada se navodi kao utvđenje sa ugarskom vojnom posadom.Ipak, otkriće ostataka pravoslavne kapele u jednoj od kula navodi deo istoričara na zaključak da su je najverovatnije izgradili Srbi, u prvoj polovini 14. veka. 

Na srednjovekovnim kartama pojavljuje se pod različitim imenima – Galambas, Galambocz, Colombazo, Columbaz, Columbarum, Taubersburg, Tawbenstein, Peristerin, Giwerdzinlik – ali u osnovi svih naziva nalazi se reč „golub“.

Poreklo imena objašnjavaju i legende. Prema jednoj od njih, osmanski zapovednik zaljubio se u devojku Golubanu. Kada je odbila da mu se pokori, bila je kažnjena i okovana za stenu iznad Dunava. Ta stena, koja i danas viri iz vode, naziva se „Baba-kaj“ (turski: „pokaj se“), a prema predanju po njoj je i nastao naziv Golubac.

Tokom burne istorije, tvrđava je više puta menjala gospodare. Nakon perioda srpske i kratkotrajne osmanske vlasti, 1392. godine osvajaju je ugarske trupe. Početkom 15. veka, u vreme despota Stefana Lazarevića, Golubac ponovo ulazi u sastav srpske države i dobija na značaju kao trgovački i upravni centar, gde je, prema predanju, podignut i despotov dvor. To potvdjuje i najnovije arheološko otkriće do kaga se došlo tokom radova na postavljanju novog poda u šadrvanu turskog hamama, tom prilikompronađen je mermerni nadgrobni spomenik posvećen Stefanu Kuvetu, sinu velikog čelnika despota Stefana Lazarevića, Vuka Kuveta.

Posle njegove smrti, tvrđava ponovo prelazi u osmanske ruke, u čijem će posedu ostati, uz kraće prekide, naredna četiri veka. Konačno, 1867. godine Golubac je, zajedno sa još nekoliko utvrđenih gradova, predat knezu Mihailu, čime je vraćen u sastav srpske države.

Arhitektonski, kompleks se sastoji od više celina – prednjeg i zadnjeg utvrđenja, gornjeg grada sa citadelom, kao i donžon kule poznate kao Šešir kula. Tvrđava je imala devet kula, a u vreme Osmanlija dograđena je i masivna osmougaona artiljerijska kula koja je štitila pristanište na Dunavu.