Da li je ispravno govoriti Uskrs ili Vaskrs?

Oblik „Vaskrs“ koji potiče iz srpskoslovenskog jezika je do sredine XVIII veka bio u upotrebi kao crkveni i književni jezik među Srbima.

Sa druge strane, „Voskresenije“ dolazi iz crkvenoslovenskog jezika ruske redakcije, koji je u tom periodu zamenio srpskoslovenski kao zvanični jezik bogosluženja. U tom jeziku reči se izgovaraju sa „o“ u prvom slogu, pa se koriste oblici poput „Voskresenije“, „voskresnuti“ i „voskrese“.

Ipak, u narodu je opstao i oblik „Vaskrs“, dok se paralelno koristi i „Voskresenije“, pre svega u crkvenom kontekstu.

Reč „Uskrs“ pripada srpskom narodnom jeziku i predstavlja autentičan izraz koji je nastao prilagođavanjem crkvenog izgovora kroz istoriju. Danas je široko rasprostranjen u svakodnevnoj komunikaciji.

"Rečnik jezičkih nedoumica“ Ivana Klajna navodi da je jednako pravilno reći i „Uskrs“ i „Vaskrs“. Tokom jezičke reforme mnoge reči dobile su uprošćen oblik u govornom jeziku, ali je zbog značaja praznika i stalne upotrebe bogoslužbenih knjiga u crkvenoslovenskom jeziku zadržan oblik sa prefiksom „va-“, kao u rečima „Vaskrsenje“ i „Vaskrsao“. U crkvenom kalendaru koristi se forma „Vaskrsenje Gospoda Isusa Hrista – Vaskrs“.

Ovaj oblik bliži je izvornom staroslovenskom izrazu i saglasan je sa crkvenoslovenskim „Voskresenije“. Sličan obrazac prisutan je i u nazivima drugih praznika, poput Vaznesenja i Vavedenja.

Kako objašnjava Ivan Neđić, profesor pripravnik Bogoslovije Svetog Arsenija u Sremskim Karlovcima za Istorijski Zabavnik takav način izražavanja zadržao se u crkvenoj praksi: „Ova reč je, kao i mnoge druge u našem jeziku, prilikom poslednje reforme dobila uprošćeni oblik u narodnom jeziku. Međutim, zbog značaja ovog praznika i stalne upotrebe bogoslužbenih knjiga na crkvenoslovenskom, u crkvenoj upotrebi se održao oblik sa prefiksom VA-, kao u VA-skrs, VA-skrsenje, VA-skrsao. Ovaj oblik je bliži originalnom staroslovenskom izrazu i saglasan je sa crkvenoslovenskim VO-skresenije. Sličan obrazac vidimo i kod drugih praznika, kao što su VA-znesenje i VA-vedenje. Teško je da ćete čuti praznik Uznesenja ili Uvedenja, dok većina kaže Uskrs.“

U Klajnovom rečniku dodatno se ističe: „Vaskrs je crkvenoslovenski oblik: u običnom govoru nema razloga da mu se daje prednost nad narodnim oblikom Uskrs“.

Izvori:
Istorijski zabavnik
Danas