Na današnji dan pre 82 godine oslobođen Kostolac: Kako je rudnik radio tokom okupacije

Nakon napada sila Osovine na Kraljevinu Jugoslaviju u aprilu 1941. godine i njene kapitulacije, nemačke okupacione vlasti nastojale su da privredne resurse Srbije stave u službu ratnih potreba. Posebnu pažnju posvećivale su rudarstvu, a Kostolac je, zahvaljujući nalazištima lignita, imao značajno mesto u privredi ovog područja.

Kostolac kao važno rudarsko područje

Tokom Drugog svetskog rata, u Požarevačkom okrugu radilo je više rudarskih preduzeća. Među njima je bilo rudarsko preduzeće „Brodarstvo“, u okviru kojeg je poslovao rudnik „Kostolac Đorđe Vajfert“ a. d., sa kancelarijom u Beogradu.

Lignit se eksploatisao u rudnicima Kostolac i Klenovnik. Zajedno sa područjima Mlavskog, Homoljskog, Zviškog i Požarevačkog sreza, ova rudarska područja činila su Požarevačko-petrovački ugljeni basen, koji je bio značajan za snabdevanje privrede ugljem.

Značaj rudarstva u tom periodu potvrđuje i činjenica da su okupacione vlasti nastojale da održe i povećaju proizvodnju. Sredinom 1944. godine rudarski inženjer Velimir Petković dobio je nalog Ministarstva narodne privrede da obiđe rudnike Požarevačko-petrovačkog basena i, na osnovu utvrđenog stanja, naloži mere za postizanje što veće proizvodnje uglja.

Uprave rudnika morale su da dostavljaju pisane izveštaje o proizvedenim količinama uglja, učinku radnika, načinu eksploatacije, zalihama i potrošnji životnih namirnica, rudarske građe i eksploziva. Ovi podaci pokazuju da je proizvodnja bila pod stalnim nadzorom i da su okupacione vlasti nastojale da kontrolišu rad rudnika.

Radna obaveza i kontrola rudara

Rudarska proizvodnja tokom okupacije suočavala se i sa nedostatkom radne snage. Zbog toga je pitanje obaveznog rada imalo važno mesto u organizaciji privrede.

U aprilu 1943. godine, u kostolački rudnik upućena je grupa ljudi mobilisanih u okviru tadašnje Nacionalne službe rada. Bili su raspoređeni na površinske poslove, a za njihov smeštaj pripremljene su drvene barake, obezbeđeni su im ishrana, mogućnost dopisivanja sa porodicama i prijema paketa.

O njihovom dolasku u Kostolac izveštavao je i tadašnji list „Novo vreme“ u broju od 4. aprila 1943. godine.

Nadzor nad radnicima bio je dodatno pojačan tokom okupacije. Uredbom od 16. jula 1943. godine predviđeno je postavljanje stalnih delegata Ministarstva unutrašnjih poslova pri rudarskim preduzećima u Boru i Kostolcu. Njihovi zadaci obuhvatali su kontrolu dolaska radnika na posao, praćenje izvršavanja radnih obaveza i saradnju sa upravama rudnika u vezi sa radnom disciplinom.

Ovi podaci ukazuju na to da Kostolac tokom okupacije nije bio samo mesto eksploatacije uglja već i deo privrednog sistema koji su okupacione vlasti nastojale da organizuju u skladu sa svojim ratnim potrebama.

Izvor:„Okupirani Požarevac 1941–1944: Slike iz svakodnevnog života“, Istorijski arhiv Požarevac.