Penzija pod posebnim uslovima: Ko može ranije u penziju

Prema Zakonu o penzijskom i invalidskom osiguranju, među osiguranicima koji mogu da ostvare pravo na penziju pod posebnim uslovima su uniformisana ovlašćena službena lica i policijski službenici koji rade na posebno složenim, specifičnim ili operativnim poslovima, zaposleni u Ministarstvu spoljnih poslova, pripadnici Bezbednosno-informativne agencije (BIA), Vojnobezbednosne agencije (VBA) i Vojnoobaveštajne agencije (VOA), zaposleni u Upravi za izvršenje krivičnih sankcija, ovlašćena službena lica Poreske policije, profesionalna vojna lica, kao i određene sudije i tužioci.

U posebnu kategoriju spadaju i ostali policijski službenici.

Starosna penzija pod posebnim uslovima

Zaposleni u navedenim organima, mogu da ostvare pravo na starosnu penziju pod posebnim uslovima ako im je prestalo zaposlenje sa pravom na penziju pre ispunjenja opštih uslova, ako imaju najmanje 55 godina života i najmanje 25 godina staža osiguranja.

Od ukupnog staža, najmanje 15 godina mora biti efektivno provedeno na poslovima na kojima se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem u navedenim organima. Staž ostvaren u bilo kojem od tih organa se sabira. U trenutku ostvarivanja prava osiguranik mora biti ovlašćeno lice ili zaposlen na poslovima na kojima se staž računa sa uvećanim trajanjem.

Za pojedine kategorije zaposlenih važe posebni uslovi. Profesionalna vojna lica, policijski službenici – pripadnici specijalnih jedinica policije, kao i pripadnici BIA, VBA i VOA, mogu da ostvare pravo na starosnu penziju sa 53 godine života, uz efektivno provedeno vreme na tim poslovima.

Kada je reč o Vojsci Srbije, podoficiri i oficiri do čina pukovnika mogu da ostvare pravo sa 53 godine života i 40 godina penzijskog staža. Za pukovnike je uslov 54 godine života i 40 godina penzijskog staža.

Sudije raspoređene u posebna odeljenja i odeljenja za ratne zločine Višeg i Apelacionog suda u Beogradu, kao i tužioci i zamenici tužilaca za organizovani kriminal i ratne zločine, mogu da ostvare pravo na starosnu penziju sa najmanje 60 godina života i 25 godina staža osiguranja. Od toga najmanje 15 godina mora biti efektivno provedeno na poslovima na kojima se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem.

Prilikom odlučivanja o pravu na penziju, svojstvo osiguranika utvrđuje se na osnovu rešenja o prestanku radnog odnosa, kao i drugih dokaza o radu i periodu provedenom na određenim poslovima.

Invalidska penzija

Posebna pravila važe i za ostvarivanje prava na invalidsku penziju profesionalnih vojnih lica i policijskih službenika.

Kod profesionalnog vojnog lica invalidnost postoji kada, zbog promena u zdravstvenom stanju, nastane potpuni gubitak sposobnosti za profesionalnu vojnu službu. Kod policijskog službenika utvrđuje se kada nastane potpuni gubitak radne sposobnosti za profesionalno vršenje policijskih poslova.

Veštačenje sposobnosti obavlja organ veštačenja Fonda. Profesionalno vojno lice uz zahtev za ostvarivanje prava na invalidsku penziju podnosi predlog za utvrđivanje invalidnosti na obrascu 1, koji daje predsednik Više vojnolekarske komisije.

Policijski službenik podnosi obrazac 1 koji daje izabrani lekar, kao i mišljenje o sposobnosti za profesionalno vršenje policijskih poslova koje daje komisija Zavoda za zdravstvenu zaštitu radnika Ministarstva unutrašnjih poslova.

Pravo na invalidsku penziju utvrđuje se od prvog narednog dana po prestanku osiguranja, a od tog datuma određuje se i isplata penzije.

Porodična penzija za porodice poginulih vojnih lica

Posebni uslovi propisani su i za supružnika, odnosno vanbračnog partnera profesionalnog vojnog lica koje je poginulo za vreme dejstava.

Pravo na porodičnu penziju može se ostvariti bez obzira na godine života, pod uslovom da supružnik, odnosno vanbračni partner nije ponovo sklopio brak.

Porodična penzija određuje se u visini od 100 odsto penzije koja bi osiguraniku pripadala u času smrti. Isti iznos važi i kada su, pored udove ili udovca, korisnici porodične penzije i deca.

Pravo udove ili udovca na ovu penziju prestaje sklapanjem braka. Ako su ispunjeni uslovi za ostvarivanje prava po opštim propisima, porodična penzija može iznositi 70 odsto.

Obračun penzije

Kod osiguranika koji pravo na penziju ostvaruju pod posebnim uslovima, penzija se obračunava na osnovu zarada, osnovica osiguranja i ugovorenih naknada ostvarenih od 1. januara 1996. godine.

Na tako obračunat iznos dodaje se 20 odsto, ali ukupna penzija ne može biti veća od najvišeg iznosa penzije. Ovo uvećanje ne pripada sudijama i tužiocima navedenim u zakonu.

Poseban način obračuna, bez uvećanja od 20 odsto, primenjuje se i na druge zaposlene u Ministarstvu unutrašnjih poslova, kao i pripadnike BIA, VBA i VOA, ukoliko u tom organu imaju najmanje 20 godina staža osiguranja.

Uvećanje od 20 odsto pripada i osiguranicima zaposlenim u navedenim organima koji rade na poslovima sa uvećanim stažom, a kod kojih nastane invalidnost i na osnovu nje steknu pravo na invalidsku penziju, pod uslovom da su na tim poslovima ostvarili potreban staž za sticanje tog prava.

Kada se penzija može ponovo odrediti

Korisnik starosne penzije koji se nakon penzionisanja ponovo zaposli ili obavlja samostalnu delatnost i po tom osnovu bude osiguran najmanje godinu dana, ima pravo na ponovno određivanje penzije nakon prestanka osiguranja.

Pri ponovnom određivanju po službenoj dužnosti utvrđuje se povoljniji iznos penzije.

Ovo pravo imaju i korisnici starosne penzije ostvarene po vojnim propisima do 31. decembra 2011. godine. Pri tome nije od značaja da li je između dva perioda osiguranja postojao prekid.

Korisnik invalidske penzije koja je ostvarena zbog potpunog gubitka sposobnosti za profesionalnu vojnu službu ili potpunog gubitka radne sposobnosti za profesionalno vršenje policijskih poslova, zbog zaposlenja ili obavljanja samostalne ili poljoprivredne delatnosti ne može biti pozvan na ponovni pregled radi utvrđivanja promena u stanju invalidnosti.