108 godina od proboja Solunskog fronta: U oslobađanju učestvovao i general iz Šetonja

Proboj Solunskog fronta počeo je 15. septembra 1918. godine, posle snažne artiljerijske pripreme koja je započela dan ranije. Savezničke snage otvorile su napad na položaje Centralnih sila, a u glavnom udaru učestvovale su i srpske jedinice.

Posle višednevnih borbi, front je probijen, a srpske armije krenule su u brzo napredovanje prema severu. Druga armija nastupala je prema Vardaru, dok je Prva armija krenula prema Prilepu. Slom bugarske vojske usledio je veoma brzo, pa je Bugarska 29. septembra potpisala primirje.

Srpske jedinice nastavile su napredovanje kroz Srbiju. Prva armija nije dozvolila nemačkim snagama da uspostave novu liniju odbrane kod Niša, dok je prekid železničkih veza sa Bugarskom i Turskom dodatno otežao položaj Centralnih sila.

Srpska vojska je za oko 45 dana prešla gotovo 600 kilometara, a 15. oktobra ušla je u Požarevac. Početkom novembra srpske jedinice stigle su do Beograda, u koji su pobedonosno ušle 1. novembra 1918. godine.

Milan Ž. Milovanović iz Šetonja imao važnu ulogu u proboju Solunskog fronta

Milan Ž. Milovanović rođen je 27. maja 1874. godine u Šetonju, u tadašnjem Mlavskom srezu Požarevačkog okruga. Bio je sin Živote Milovanovića, učitelja, sveštenika, kasnije monaha i igumana, ali i jednog od istaknutijih srpskih pčelara.

Osnovnu školu završio je u Petrovcu na Mlavi, dok je šest razreda gimnazije pohađao u Velikom Gradištu i Beogradu. U Nižu školu Vojne akademije stupio je 15. septembra 1891. godine, a završio je 1894. kao deseti u rangu, kada je proizveden u čin pešadijskog potporučnika. Završio je i Višu školu Vojne akademije 1899. godine.

Milovanović je tokom Balkanskih ratova i Prvog svetskog rata obavljao više visokih dužnosti u srpskoj vojsci. U Prvom svetskom ratu bio je pomoćnik načelnika Štaba Treće armije, a krajem 1915. godine postavljen je za načelnika Opštevog vojnog odeljenja Ministarstva vojnog.

Posebno značajna bila je njegova uloga nakon povlačenja srpske vojske preko Albanije. Početkom 1916. godine postavljen je za načelnika Operativnog odeljenja Vrhovne komande, gde se bavio planiranjem i sprovođenjem najvažnijih zadataka srpske vojske.

Kada su počele pripreme za proboj Solunskog fronta, Milovanović je imao važnu ulogu u saradnji srpske i savezničke komande. Od 1. avgusta 1917. godine bio je delegat srpske Vrhovne komande pri francuskoj, a potom i savezničkoj Vrhovnoj komandi na Istoku.

Uoči proboja, 20. avgusta 1918. godine, postavljen je za načelnika Štaba Druge armije, jedinice koja je imala jednu od ključnih uloga u glavnom udaru. Druga armija tada je držala položaje na južnim padinama Veternika, Kravice i Dobrog polja i jugozapadnom ogranku Sokola.

Sa tog položaja Milovanović je učestvovao u operacijama koje su počele 15. septembra 1918. godine i nastavile se brzim gonjenjem neprijateljskih snaga.

Posle proboja Solunskog fronta i brzog napredovanja srpskih armija, Bugarska je 29. septembra potpisala primirje. U tim operacijama posebnu ulogu imala je upravo Druga armija.

Milovanović je na mestu načelnika Štaba Druge armije ostao sve do novembra 1919. godine, odnosno do izvršenja ratnih zadataka te armije.

Izvor: Milorad Radojčić, „General Milan Ž. Milovanović, nosilac najvažnijih funkcija u Vojsci Kraljevine“.