Od državnih odluka do narodnog veselja: Šta danas znači sabor u Srbiji

Kada kažemo reč „sabor“, prva asocijacija često su slavni sabori iz prošlosti – okupljanja na kojima se odlučivalo o važnim državnim, crkvenim i narodnim pitanjima. Danas, međutim, ista reč ima mnogo šire značenje.

Prema Rečniku srpskoga jezika Matice srpske, sabor je skup većeg broja ljudi na jednom mestu, odnosno zbor. Sabor može biti i okupljanje naroda kod crkve ili manastira o crkvenoj slavi, skup narodnih predstavnika i glavara, skup crkvenih velikodostojnika koji rešavaju crkvena pitanja, ali i zasedanje članova neke organizacije radi razmatranja pitanja i donošenja zaključaka.

Dakle, sabor je kroz istoriju bio mnogo više od običnog okupljanja. Bio je mesto na kojem se odlučivalo, raspravljalo i okupljala zajednica oko pitanja koja su za nju bila važna.

Sabori u srednjovekovnoj Srbiji

U srednjovekovnoj Srbiji sabori su predstavljali važne skupove vladara, vlastele i crkvenih velikodostojnika. Njihov sastav i uloga menjali su se kroz vreme, ali su predstavljali jednu od važnih institucija srednjovekovne države.

Jedan od poznatih primera jeste Sabor u Deževu, održan 1282. godine. Na njemu je kralj Dragutin, nakon povrede zadobijene u lovu, odlučio da vlast prenese na svog mlađeg brata Milutina. Dragutin je zadržao deo teritorija pod svojom upravom, dok je Milutin preuzeo kraljevsku vlast.

Sabori Srba u Habzburškoj monarhiji

Tradicionalna uloga sabora nije nestala sa srednjim vekom. Sabori su imali značajno mesto i u životu Srba koji su živeli u Habzburškoj monarhiji.

Jedan od najpoznatijih bio je Blagoveštenski sabor 1861. godine u Sremskim Karlovcima. Na njemu su Srbi iz Habzburške monarhije raspravljali o svom položaju i političkim pravima.

Pre njega, značajna je bila Majska skupština 1848. godine, takođe u Sremskim Karlovcima. Na njoj je proglašena Srpska Vojvodina, a Josif Rajačić izabran za patrijarha, dok je Stevan Šupljikac izabran za vojvodu.

Važan je bio i Crkveno-narodni sabor 1869. godine, koji je održan u Karlovcima i bavio se pitanjima položaja Srpske pravoslavne crkve i srpskog naroda u Monarhiji.

Sabor je tako kroz različite epohe ostajao mesto okupljanja i odlučivanja – menjali su se ljudi, okolnosti i pitanja, ali je osnovna ideja ostajala slična: zajednica se okuplja kako bi raspravljala o onome što smatra važnim.

Od državnog sabora do narodnog veselja

Vremenom se značenje reči „sabor“ proširilo i izvan političkih i crkvenih institucija. Sabor je postao i naziv za okupljanje naroda povodom praznika, običaja, muzike, hrane i narodnog stvaralaštva.

U savremenoj Srbiji tako imamo brojne manifestacije koje u svom nazivu nose reč „sabor“. Među najpoznatijima su Vukov sabor u Tršiću, posvećen Vuku Stefanoviću Karadžiću i srpskoj kulturi, i Sabor trubača u Guči, koji je vremenom postao jedna od najpoznatijih manifestacija trubačke muzike.

Postoje i brojni lokalni sabori folklora, narodnih igara i običaja. U njima sabor više nije mesto na kojem se donose državne odluke, već prostor za očuvanje tradicije i okupljanje ljudi oko zajedničkog kulturnog nasleđa.

Kada je sabor postao i politički događaj?

Poslednjih godina reč „sabor“ dobija još jedno značenje – koristi se za stranačka okupljanja.

Srpska napredna stranka počela je da svoje velike skupove naziva „narodnim saborima“.Jedno od prvih takvih okupljanja održano je u Sremskoj Mitrovici 15. februara 2025. godine, povodom Dana državnosti – Sretenja.

Tada je premijer Srbije u ostavci Miloš Vučević najavio skup kao „pravi, u punom kapacitetu narodni sabor“, uz najavu usvajanja deklaracije o Vojvodini. Skup je održan pod nazivom „Srećemo se na Sretenje“, a na njemu je usvojena Narodna deklaracija o Vojvodini.

Zatim je usledio „Veliki narodni sabor – Ne damo Srbiju“, koji je održan u Beogradu u aprilu 2025. godine.

Nakon Beograda, SNS je organizovao i „Veliki narodni sabor“ u Nišu, koji je održan od 16. do 18. maja 2025. godine.

Tokom 2026. godine praksa organizovanja narodnih sabora proširila se i na sela i manja mesta širom Srbije. Za razliku od velikih skupova u Sremskoj Mitrovici, Beogradu i Nišu, novi sabori organizovani su na lokalnom nivou, često u selima i prigradskim naseljima.

Ovakvi skupovi formom podsećaju na tradicionalnu predstavu sabora. Organizuju se na otvorenom ili pod velikim šatorima, uz muziku, posluženje i različite prateće sadržaje. Istovremeno, centralno mesto zauzimaju politički govori i obraćanja stranačkih i državnih funkcionera.

Razlika je, međutim, u sadržaju i cilju okupljanja. Dok je tradicionalni sabor mogao biti posvećen crkvenom prazniku, narodnoj tradiciji ili donošenju važnih odluka, savremeni stranački sabor ima jasno političku funkciju. Na njemu se govori o aktuelnim političkim temama, državnom rukovodstvu i stranačkoj politici, dok se poruke o zajedništvu, jedinstvu i „narodu“ prepliću sa političkom podrškom.

Takav format stigao je i do Požarevca. Do sada su na području grada održana dva „narodna sabora“ u organizaciji Gradskog odbora SNS-a.

Prvi je održan 20. juna 2026. godine u Ljubičevu, pod sloganom „Srbija pobeđuje“. Skup je održan pod velikim šatorom na fudbalskom terenu, uz prisustvo članova, aktivista i simpatizera SNS-a iz Požarevca i Braničevskog okruga. Gost skupa bila je Ana Brnabić, potpredsednica SNS-a i predsednica Narodne skupštine.

Drugi je održan 23. avgusta 2026. godine u Lučici, pod nazivom „Narodni sabor za ujedinjenu Srbiju“. Na skupu su, pored lokalnog stranačkog rukovodstva i građana, učestvovali ministar zdravlja Zlatibor Lončar i gradonačelnik Požarevca Saša Pavlović. 

Od srednjovekovnog skupa vladara, vlastelina i crkvenih velikodostojnika, preko sabora Srba u Habzburškoj monarhiji, do današnjih manifestacija posvećenih muzici, tradiciji i narodnom stvaralaštvu, značenje ove reči se menjalo.

Pitanje je, zato, da li je „narodni sabor“ danas samo novi naziv za stranački skup ili pokušaj da se političkom okupljanju pridruži simbolika koju ova reč u srpskoj istoriji već vekovima nosi.