Mesec borbe protiv raka: Prevencija i rano otkrivanje ključni za smanjenje obolevanja i smrtnosti

Maligne bolesti, nakon bolesti srca i krvnih sudova, predstavljaju jedan od vodećih uzroka obolevanja i umiranja širom sveta, pa i u Srbiji. Prema procenama Svetske zdravstvene organizacije i Međunarodne agencije za istraživanje raka, tokom 2022. godine u svetu je registrovano 20 miliona obolelih i 9,7 miliona smrtnih slučajeva od malignih tumora. Tokom života, jedna od pet osoba oboli od raka, dok jedan od devet muškaraca i jedna od dvanaest žena umru od neke maligne bolesti.

U Srbiji je tokom 2024. godine registrovano 41.472 obolelih od malignih tumora, od čega 21.793 muškarca i 19.679 žena. Iste godine od raka je umrlo 20.314 osoba, među kojima 10.967 muškaraca i 9.347 žena. Najčešći oblici raka i po obolevanju i po smrtnosti su karcinomi pluća, dojke i debelog creva sa rektumom. Muškarci najviše obolevaju i umiru od raka pluća, debelog creva i prostate, dok su kod žena najčešći rak dojke, pluća, debelog creva i grlića materice.

Stručnjaci ukazuju da prevencija ima veliki značaj, jer se na oko dve trećine faktora rizika može uticati. Procene pokazuju da se čak 40 odsto malignih bolesti može sprečiti prestankom pušenja, umerenim konzumiranjem alkohola, izbegavanjem prekomernog izlaganja suncu, održavanjem zdrave telesne težine, pravilnom ishranom, fizičkom aktivnošću i zaštitom od infekcija koje mogu dovesti do razvoja raka.

U Srbiji se sprovode nacionalni programi skrininga za rak dojke, grlića materice i debelog creva. Na skrining raka dojke pozivaju se žene uzrasta od 50 do 69 godina, koje mamografski pregled obavljaju na svake dve godine. Skrining raka grlića materice obuhvata žene od 25 do 64 godine, koje se pozivaju na ginekološki pregled i Papanikolau test jednom u tri godine. Program ranog otkrivanja raka debelog creva namenjen je ženama i muškarcima uzrasta od 50 do 74 godine, koji se svake druge godine pozivaju na testiranje na skriveno krvarenje u stolici.

Zavod za javno zdravlje Požarevac, u saradnji sa domovima zdravlja, bolnicama i lokalnim zajednicama u Braničevskom i Podunavskom okrugu, koordinira aktivnosti usmerene na prevenciju i rano otkrivanje malignih bolesti.

Dom zdravlja Požarevac organizovao je individualne razgovore pacijenata sa izabranim lekarima, kao i rad u malim grupama u svim službama.

Za 20. mart 2026. godine u opštinskoj sali broj 107 planirano je predavanje na temu „Prevencija karcinoma dojke“, sa početkom u 12 časova, koje će održati načelnica Službe za zdravstvenu zaštitu žena dr Vesna Lakić, specijalista ginekologije i akušerstva.

Iz Doma zdravlja Požarevac podsećaju da se skrining pregledi sprovode tokom cele godine i pozivaju građane da se jave svojim izabranim lekarima. Takođe navode da je ova ustanova tokom 2025. godine zauzela osmo mesto po broju obavljenih skrining mamografija među 115 zdravstvenih ustanova u kojima se taj pregled sprovodi.